Generał Józef Haller gościł w Pszowie

     W „Pani Uśmiechniętej” nr 3 z dnia 18.01.1998 r. opisałem przebieg wizyty gen. Józefa Hallera w naszej parafii. O zdarzeniu tym opowiedziała mi pani Zofia Chrószcz-Nawratowa.
Pani Zofia, jako uczennica szkoły podstawowej, wraz z całą klasą brała udział w tych uroczystościach. Nie mogliśmy jednak  w trakcie naszych rozmów ustalić dokładnej daty. Opublikowanie opisu w parafialnej gazetce wywołało duże zainteresowanie naszych starszych parafian. Jeden z nich, wtedy uczeń biorących również udział w tym spotkaniu zapamiętał, że był to dzień jego urodzin. Tak ustalono datę – 19.09.1933 r.

     W styczniu 1998 r. opisałem to następująco:
Generał Józef Haller (1873 – 1960) po traktacie brzeskim w 1918 roku udał się do Francji i jako członek Polskiego Komitetu Narodowego zorganizował armię „hallerczyków”. W 1919 roku na czele tej armii przybył przez Niemcy do Polski. W czasie inwazji bolszewickiej dowodził frontem północno-wschodnim. Walczył też pod Warszawą. Po przewrocie majowym zrezygnował z czynnej służby wojskowej.

     W czasie I wojny światowej mieszkańcy Pszowa walczyli również i na froncie zachodnim, i w 1918 roku wstąpili we Francji do armii generała Hallera. Byli „hallerczycy” dla podtrzymania  nawiązanych przyjaźni jako towarzysze broni (podobnie jak obecnie kombatanci) założyli Związek Hallerczyków w Pszowie. Na sztandarze tego ugrupowania można odczytać rok 1927. Wizyta gen. Hallera w dniu 19.09.1933 roku najprawdopodobniej była połączona z uroczystością poświęcenia tegoż sztandaru.

     Wg pani Zofii Nawrat uroczystości odbywały się w niedzielę w południe. Rozpoczęto je spotkaniem w kościele. Generał przeszedł środkiem kościoła (za nim jego adiutant – francuski oficer) i klękając przed ołtarzem modlił się. Obok ołtarza stał ksiądz kanonik Mikołaj Knosala. Po modlitwie generał wstał i idąc po stopniach jako ofiarę położył na ołtarzu zegarek. Po uroczystościach generał odjechał w kierunku Rydułtów. Zegarek ten był później zawieszony na obrazie Matki Boskiej Uśmiechniętej pod Jej prawą ręką.

     Sztandar Związku Hallerczyków był przechowywany w domu pana Glenca – obok Urzędu Miasta. Dawniej mieszkała tam rodzina Łatka, a obecnie państwo Ciwis.
Ze sztandarem maszerowano w pochodach z okazji rocznicy 3 – go Maja i 11 Listopada. Dla upamiętnienia wizyty tak znamienitego gościa obecną ulicę Majakowskiego nazywano ulicą generała J. Hallera.

     W Izbie Pamięci Narodowej znajduje się obraz (akwarela) z generałem Hallerem artysty malarza Wojciecha Kossaka – „Zaślubiny Polski z morzem”. Obraz ten przekazał do izby pamięci Jan Kowol, uczestnik bitwy pod Warszawą w czasie wojny polsko – bolszewickiej.

Zygmunt Krakowczyk

Halerczycy_1080

 Zdjęcie jest własnością pani Janiny Szkudlińskiej.

Na zdjęciu siedzą: 2 od lewej adiutant generała Hallera, ks. kanonik Knosala, gen. Haller, Wojciech Tytko,
Henryk Rzodeczko (ówczesny wójt gminy).
Rozpoznano też: Eberharda Lamżę, Wojciecha Ruska, Teodora Staniczka, Karola Glenca, Andrzeja Senic, Wiktora Tront,
Franciszka Koniecznego, Stanisława Kłoska, Antoniego Grzegorzka, Jana Grzegorzka i Jeziorowskiego (może ktoś pamięta jego imię?).

Halerczycy_1080

 Wojciech Kossak – „Zaślubiny Polski z Morzem”, 1932 r.

 


Copyright © Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Pszowie. Wszelkie prawa zastrzeżone.